ከጸረ ዐማራ ኃይሎች ጋር የሚደረግ ጋብቻ የዐማራም ሆነ የሌላው ኢትዮጵያ ስቃይ ማራዘሚያ ነው!

የዐማራን የህልውና ትግልም ሆነ የኢትዮጵያን መጻኢ እድል ለመወሰን የሚደረግ የትኛውም እንቅስቃሴ ዘላቂ ጥቅምን ታሳቢ ማድረግ አለበት።

ይህ ጥያቄ በኢትዮጵያ ፖለቲካ ውስጥ እጅግ ስሱ እና ውስብስብ ከሆኑ ጉዳዮች አንዱ ነው። የዐማራ ኃይሎች፣ ትህነግ(TPLF) እና ሻቢያ ያላቸው ታሪካዊና ፖለቲካዊ ግንኙነት ውጥረት የነገሰበት በመሆኑ፣ በመካከላቸው የሚደረግ ጥምረት ለዐማራ ሕዝብ ዘላቂ ጥቅም ላያመጣ የሚችልባቸው ምክንያቶች :-

1. ስር የሰደደ የታሪክና የርዕዮተ-ዓለም ቅራኔ

የቆየው የአማራ ጥላቻ ርዕዮተ-ዓለም (Ideological Barrier) የትውልድን አእምሮ ስለተቆጣጠረ በቀላሉ የሚወገድ ደዌ አይደለም። ትህነግ ላለፉት 50 ዓመታት ሲያራምደው የነበረው ፖለቲካዊ ትርክት ‘’ የዐማራን የበላይነት” እንደ ዋነኛ ጠላት አድርጎ የፈረጀ ነው። ይህ ትረካ በአንድ ጀምበር ሊቀየር ስለማይችል፣ በትህነግ እና በዐማራ ኃይሎች መካከል የሚፈጠር ጥምረት ለጋራ ዓላማ ሳይሆን ለጊዜያዊ ስልታዊ ጥቅም (Tactical alliance) ብቻ ሊሆን ነው የሚችለው። የሻቢያ ፍላጎትም ቢሆን ከኢትዮጵያ ሰላም ይልቅ የራሱን ቀጠናዊ ተጽእኖ ማስጠበቅ ነው። ሻቢያ ከዐማራ ኃይሎች ጋር ቢቆም እንኳ፣ ይህ የሚሆነው ሌላውን ወገን ለማዳከም እንጂ ለዐማራ ሕዝብ ደህንነት፣ ልማትና ዴሞክራሲ አስቦ እንደማይሆን ታሪክ ይነግረናል ፤ታሪክ ያሳያል። ትህነግ ለግማሽ ክፍለ ዘመን ያህል የገነባው የፖለቲካ ትረካ ዐማራን እንደ “ጨቋኝ” እና “ጠላት” አድርጎ የሳለ ነው። ይህ ትረካ በትህነግ ደጋፊዎች ዘንድ ስር የሰደደ በመሆኑ፣ አሁን የሚደረግ ጥምረት ለጋራ ዓላማ ሳይሆን ለጊዜያዊ ህልውና ብቻ የሚደረግ “የአጣብቂኝ ጋብቻ” ነው። ትህነግ ዕድሉን ሲያገኝ ወደ ቀድሞው ትረካው የመመለስ እድሉ ሰፊ ነው፤ ይህም ለዐማራ ሕዝብ ዳግም ስጋት መሆኑ አይቀሬ ነው።

2. የመሬትና የወሰን ጥያቄዎች(Territorial Disputes)

በዐማራ ኃይሎችና በትህነግ መካከል ያለው የወሰን ክርክር (በተለይ ወልቃይት እና ራያ) እጅግ መሠረታዊ ልዩነት ነው። ሁለቱም ወገኖች እነዚህን አካባቢዎች “የህልውና ጉዳይ” አድርገው ስለሚመለከቷቸው፣ ከትህነግ ጋር የሚደረግ ማንኛውም ጥምረት እነዚህን መሬቶች አሳልፎ የመስጠት አደጋ አለው። ይህ ደግሞ በአማራ ሕዝብ ዘንድ እንደ ክህደት ስለሚቆጠር ውጤቱ የከፋ ይሆናል። በዐማራ ኃይሎችና በትህነግ መካከል ያለው የወልቃይት-ጠገዴ እና የራያ ጉዳይ “ዜሮ ድምር ፖለቲካ” (Zero-sum game) ነው። ትህነግ እነዚህን መሬቶች
ያለ ምንም ቅድመ ሁኔታ ይፈልጋል፤ ከላይ እንደገለጽነው የዐማራ ኃይሎችና የዐማራ ህዝብ በአጠቃላይ ደግሞ ይህንን እንደ ማንነትና የህልውና ጥያቄ ያዩታል። ከትህነግ ጋር የሚደረግ ጥምረት እነዚህን መሬቶች አሳልፎ የመስጠት አደጋ ይኖረዋል። ይህ ደግሞ በዐማራ ሕዝብ ዘንድ እንደ ትልቅ ታሪካዊ ክህደት ስለሚቆጠር በሕዝቡና በኃይሎቹ መካከል ከፍተኛ መከፋፈል ይፈጥራል።

3. “የጠላቴ ጠላት ወዳጄ ነው” የሚለው ስሌት አደጋዎችና የሻቢያ ቀጠናዊ ፍላጎት እንጂ የሕዝብ ጥቅም አለመሆኑ

ፖለቲካዊ ጥምረት በጋራ ራዕይና እሴቶች ላይ ካልተመሠረተ በስተቀር ለውድቀት ይዳረጋል። የዐማራ ኃይሎች ከትህነግ ወይም ከሻቢያ ጋር የሚገናኙት”የጋራ ጠላትን” ለመምታት ብቻ ከሆነ፣ ያ ጠላት እንደተሸነፈ ወዲያውኑ እርስ በርስ ወደ መጋጨት መግባታቸው አይቀሬ ነው። ይህ ዓይነቱ”ጊዜያዊ ጋብቻ” ለዐማራ ሕዝብ ዘላቂ ሰላምን ሳይሆን ለተከታታይ ጦርነትና አለመረጋጋት ይዳርገዋል። ሻቢያ ከኢትዮጵያ ኃይሎች ጋር የሚወግነው ለኢትዮጵያ ሰላም ወይም ለዐማራ ሕዝብ መብት ተቆርቁሮ አይደለም። የሻቢያ ዋና ግብ በኢትዮጵያ ውስጥ ጠንካራና አንድነቱ የተጠበቀ መንግሥት እንዳይኖር ማድረግና የራሱን ቀጠናዊ ተጽዕኖ ማስጠበቅ ነው። የዐማራ ኃይሎች በሻቢያ ድጋፍ ላይ ጥገኛ ከሆኑ፣ ሻቢያ ጥቅሙ ሲነካ በማንኛውም ሰዓት ፊቱን ሊያዞር ይችላል። ይህ ደግሞ የዐማራን ሕዝብ ለከፍተኛ ተጋላጭነትና ለውጭ ኃይል መጠቀሚያነት ይዳርገዋል።

4. የውጭ ኃይሎች ጣልቃ ገብነትና ሉዓላዊነት (የታማኝነት እና የ”ሴራ” ፖለቲካ ስጋት

ሻቢያ የውጭ ሀገር (የኤርትራ) ኃይል በመሆኑ፣ በኢትዮጵያ የውስጥ ጉዳይ ጣልቃ መግባቱ ለዐማራ ሕዝብም ሆነ ለሀገሪቱ ዘላቂ ጥቅም አይኖረውም። የአንድን ሀገር የውስጥ ችግር በውጭ ኃይል ድጋፍ ለመፍታት መሞከር፣ ሀገሪቱን ለሌሎች ወገኖች ተላላኪ የማድረግና የማዳከም አደጋ አለው። በሦስቱ ኃይሎች (ዐማራ፣ ትህነግ፣ ሻቢያ) መካከል ያለው ታሪክ የክህደት እና የሴራ ታሪክ ነው። ባለፉት ዓመታት ሻቢያና ትህነግ በአንድ ወቅት ተባብረው ደርግን ጥለዋል፤ በኋላ ግን እርስ በርስ ተዋግተዋል። በቅርቡ ደግሞ ትህነግ ራሱ ሻቢያና የዐማራ ኃይሎች ተባብረው ወግተውኛል የሚል አዲስ ትርክት ፈጥሮ እንደነበር ለማንናችንም የተሰዎረ አይደለም። በአሁኑ ሰዓት ደግሞ በተለይም ዓለም አቀፍ ሁኔታዎች እየተቀያየሩ ነው።እንዲህ ዓይነት “የጥቅም ትስስር” መርህ የሌለው በመሆኑ፣ ነገ ጠዋት ትህነግና ሻቢያ በዐማራ ላይ ቢስማሙ ወይም ሌላ ጥምረት ቢፈጥሩ የዐማራ ሕዝብ ዋጋ ከፋይ ይሆናል።

5. የማህበረሰባዊ እምነት መሸርሸር( የሀገራዊ አንድነትና የቅቡልነት ማጣት)

በትህነግ ዘመን በዐማራ ሕዝብ ላይ የደረሱ በደሎች (የማንነት ጥያቄዎች መታፈን፣ መፈናቀልና ግድያ) በህዝቡ ልብ ውስጥ ትልቅ ጠባሳ ጥለዋል። ስለዚህ የምሁራንና የፖለቲካ ኃይሎች ያለ ህዝብ ፈቃድ ከእነዚህ ኃይሎች ጋር የሚያደርጉት ድርድር፣ በህዝቡና በፖለቲከኞቹ መካከል ያለውን እምነት ያጠፋዋል። የዐማራ ሕዝብ በታሪኩ ለኢትዮጵያ አንድነትና ሉዓላዊነት የቆመ ነው።ከትህነግ (የመገንጠል ዝንባሌ ካለው) እና ከሻቢያ (የውጭ ሀገር) ጋር የሚደረግ ጥምረት የዐማራን ሕዝብ ከሌሎች የኢትዮጵያ ወንድም ሕዝቦች ጋር ሊያቃርነው ይችላል። ይህ ጥምረት የዐማራን ትግል “ሀገራዊ” ከመሆን አውጥቶ “የቡድን ጥቅምና የበቀል” ትግል እንዲመስል በማድረግ ዓለም አቀፋዊና ሀገራዊ ቅቡልነቱን ያሳጣዋል።

ማጠቃለያ

የዐማራ ሕዝብ ጥቅም የሚረጋገጠው ከታሪካዊ ባላንጣዎች ጋር በሚደረግ ጊዜያዊ ጥምረት ሳይሆን፣ በኢትዮጵያ ውስጥ ፍትሃዊ ሥርዓት፣ እኩልነት እና ዴሞክራሲ እንዲሰፍን ከሌሎች የኢትዮጵያ ወንድም ሕዝቦችጋር በመሆን በሚደረግ ትግል ስነቀል ለውጥ ነው። እነዚህ ኃይሎች በጋራ ከመሰለፍ ይልቅ ምን ዓይነት አማራጭ መንገድ ቢከተሉ ለዐማራ ሕዝብና ለሀገሪቱ ይበጃል? ብለን በመጠየቅ የዐማራ ኃይሎች ከትህነግ (TPLF) እና ከሻቢያ ጋር የሚያደርጉት ስልታዊ ጥምረት ለዐማራ ሕዝብ ዘላቂና ጠቃሚ ውጤት ሊያመጣ የማይችልባቸውን ምክንያቶች በዝርዝር ካየን ከላይ ያነሳናቸው ትንታኔዎችም የሚያተኩሩት በታሪካዊ ስነ-ልቦና፣ በፖለቲካዊ ግቦች መጋጨት እና በሀገራዊ ሉዓላዊነት ላይ ስለሆነ በሚከትሉት መፍትሄ ሊሆኑ በሚችሉ ዋና ዋና ነጥቦች በአጽንኦት እንድናተኩር ያደርገናል።። የዐማራ ሕዝብ ዘላቂ ጥቅም ሊረጋገጥ የሚችለው በሚከተሉት መንገዶች መስራት ሲቻል ነው።

1. በስርነቀል ለውጥ ላይ የተመሰረተ ሀገራዊ ድርድር፦ ከሁሉም የኢትዮጵያ ኃይሎች ጋር በእኩልነትና በፍትህ ላይ የተመሠረተ ሥርዓት በመገንባት።

2. በውስጣዊ አንድነት፦ የአማራ ልሂቃን መከፋፈልን አቁመው የሕዝቡን ጥያቄ በማስረጃና በሕግ አግባብ በማቅረብ።

3. ዲሞክራሲያዊ ተቋማት፦ የሕግ የበላይነት የሰፈነባት ኢትዮጵያን በመፍጠር።
በአጭሩ፦ “የጠላቴ ጠላት ወዳጄ ነው” በሚል ስሌት የሚደረግ የፖለቲካ ቁማር፣ ለዐማራ ሕዝብ የሚሰጠው ጊዜያዊ እፎይታ ቢኖር እንኳ፣ መጨረሻው ዳግም ወደ ጦርነትና ወደ ተሸናፊነት የሚወስድ አደገኛ መንገድ ነው።

@ከአዲስ ተስፋ
መጋቢት 2026