አዲስ ተስፋ
ከሰሞኑ በተከታታይ ስለ ዐማርኛ ቋንቋ በምጽፋቸው ጽሁፎች የተነሳውን ጫጫታ ላየ የዐማራ እውነትኛ ጠላት፣ ትርክቶቹና ስልቶች ምን እንደሆኑ በትክክል ይገነዘባል። የዐማራነት ማንነት ለምን እንደተዘመተበትም በግልጽ ማስተዋል ይቻላል። ቋንቋውን ለማዳከም የተሄደበትን ርቀት በስድብ ወይም በምቀኝነት ወይም በቅናት ወይም በተለየ ፍላጎት አይደለም ለማሳየት የምሞክረው። ይህንን እንዳደርግ ያደግሁበት የኖርሁበትና የማውቀው ዐማራዊ ማንነቴ አይፈቅድልኝም። ከዐማርኛ ጋር ሌሎች ሁለት ቋንቋዎች በአጠቃላይ ሶስት ቋንቋ በሙያዊ ደረጃ(professional level)እጽፋለሁ እናገራለውሁ።
ቢያንስ የቋንቋ ሳይንሳዊ አላባዎችን ሳላውቅ መጻፍ አልሞክርም። ትግሪኛን ከዐማርኛ ጋር ለማዎዳደር የሚሞክሩ የፊደላት አጣጣልንና ትርጉማቸውን ሊነግሩን የሚቃጣቸው ሁለቱ ቋንቋዎች የተለያዩ መሆናቸውን እንኳ ሳያውቁ ፖለቲካዊ ዓላማቸውን ለማሳለጥ ሲሉ በዐማራኛ ላይ ከፍተኛ ወንጀል የፈጽሙ ዛሬም ስለ ዐማርኛ ስንናገር እናንተ እኮ የማንነት ስርቆት የፈጸማችሁ ናችሁ፣ ዐማራ የሚባል የለም ፣ ዐማርኛ የሚባል ቋንቋም የለም ወዘተርፈ በማለት ጭምባላቸው ሲውልቅ እያየን ነው። ከስር 
ስክሪንሾት ያስቀመጥኩት ለናሙና እነማን ዐማራንና ዐማርኛን ለማጥፋት በግልም ይሁን በድርጅት ደረጃ እየሰሩ እንደነበርና እንደሆነም ማረጋገጫ ነው። ስለ ዐማርኛ በርካታ የምርምር ጽሑፎች አሉ። የተሰነዱ የታሪክ መዛግብትም እንዲሁ። ዐማራነት ወደማማው የሚመለሰው ከቋንቋው ጋር ነው። ግና ብዙ ብዙ ብዙ ምሁራን በዐማርኛ ቋንቋ ምርምር ይሰራሉ። የ ሀ እና ሃ ወም ሓእና ሐ ወይም ዐ እና ኣ ወይም ሌላ የግእዝ ፍደላት የዐማራኛ ና የትግሪኛ ቋንቋዎች አነባበብ ወይም ፊደላቱን ተጠቅሞ ቃላት አመሰራረት አንዳንዴ ተመሳሳይ ሊሆን ቢችልም ልዩነቶች በርካታ መሆናቸውን ያልተገንዘበ የ ሀና ሃን ልዩነት እንኳ አታውቅም ቢል የማያውቀ ው ራሱ መሆኑን እየመሰከረ ነው።
ቋንቋ የማንነት አንዱና ዋነኛው መገለጫ ነው። በመጀመሪያው ክፍለ ዘመን ይሁን ወይም አሁን በ21ኛው ክፍለዘመን ኑር በበለጽጉና የሳይንስና ቴክኖሎጂ አውራ በሆኑት አገሮች ኑር ወይም በድሃ ሃገራት የካፒታሊዝምን ርእዮት ተከተል ወይም ኮሚኒስት ሁን የቋንቋ የማንነት መገለጫነት አልተለወጠም አይለወጥምም። ዐማርኛም የዐማራ የማንነቱ መገለጫ ነው። ብዙ ምስጢራትም ተሰንደውበታል። ለምን ይመስልሃል በቻይና ፣ በጀርመን፣ በሩሲያ፣ በአሜሪካ፣ ካናዳ ኔዘርላንድስ፣ ቻይናና እንግሊዝ ያሉ ተቋማት ዐማርኛን ለማስተማርና በታሪኩ ላይ ጥናት ለማድረግ ከፍተኛ ፍላጎት ያደረባቸው እያደረጉት ያሉትም? ለነገሩ መሰሪዎች ጆሮ ለባለቤቱ ባዳ ነውና ይህንን እውነት ለመቀበል አትፈልጉም። ዐማርኛ ግን እናንተ የደገሳችሁለትን ሞት ሳያይ ትንሳዔውን እያበሰረ ነው። ይህቺ እኔ የምጫጭራት የነቁጥ ያህል ምልክት እንጂ ማእበሉ ገና ነው። መልካም የብሽቀት ዘመን ዐማራንና ዐማርኛን ለምትጠሉ ሁሉ።
በኢትዮጵያ ፖለቲካ ታሪክ ውስጥ በእንቅስቃሴዎች እና በዐማርኛ ቋንቋ መካከል ያለው ግንኙነት ዋና የክክር ነጥብ ሆኖ ቆይቷል። ህወሓት በ1960ዎቹ መገባደጃ ላይ ከተመሠረተበት ጊዜ ጀምሮ እና በኢህአዴግ ከ1983 እስከ 2010 ዓ.ም. አገር በገዛበት ወቅት፣ ዐማርኛን በተመለከተ የተወሰኑ የርዕዮተ ዓለም ብያኔዎችን (ፍሬሞችን) ቀምሟል።በተግባርም ሲያውለው ቆይቷል።የአብይ ኦሮሙማም ዐማርኛንና ዐማራን በተመለከተ ስርዓቱ ባሰመረለት መስመር በመራመድ ላይ ይገኛል።
ተመራማሪዎች፣ የታሪክ አዋቂዎች እና የፖለቲካ ተቺዎች እንደሚሉት፤ በህወሓት ይሰራጩ የነበሩ በርካታ ትርክቶች ቋንቋውን ለፖለቲካዊ ዓላማ መሣሪያ ያደረጉ እና ሀገሪቱን በብሔር መስመር ለማዋቀር ሲባል የዐማርኛን ታሪካዊ ሚና አቃልለው ያቀረቡ ነበሩ።
የዐማርኛ ቋንቋን ገጽታ ለመቀየር ጥቅም ላይ የዋሉ ዋና ዋና ትርክቶች
1. ዐማርኛ የጨቋኞች መሳሪያ ነው (ዐማራ የማድረግ/Amharanization ሂደት)
በወቅቱ በነበሩ የርዕዮተ ዓለም ሰነዶች በተለይም በ1968 ዓ.ም. በወጣው የህወሓት ማኒፌስቶ የዘመናዊት ኢትዮጵያ ታሪክ በዐማራ ብሔር ጭቆና ላይ የተገነባ እንደሆነ ተደርጎ ተቀርጾ ነበር። የዐማርኛ ቋንቋ በስፋት ጥቅም ላይ መዋሉም የሌሎች ብሔረሰቦችን ባህልና ቋንቋ ለማጥፋት ታስቦ የተካሄደ ዐማራ የማድረግ ዘመቻ እንደሆነ ስፊ የሐሰት ትንታኔ ቀርቦበታል ።
ተጨባጩ እውነታ እና ሚዛናዊ ታሪኩ ግን እነዚህ ጸረ ዐማራ ቡድኖች የቀዳማዊ ኃይለ ሥላሴ መንግሥት ማዕከላዊ የነበረውን የሥልጣን መዋቅር ለማጠናከር ዐማርኛ ያልሆኑ ቋንቋዎችን በትምህርትና በሜዲያ እንዳይጠቀሙ ገደብ ጥሎ የነበረ በማለት በዐማርኛ ላይ የፕሮፓጋንዳ ዘመቻ ቢከፍቱም ቢሆንም፤ የታሪክ አዋቂዎች ግን ዐማርኛ እንደ ሊንጉዋ ፍራንካ (የጋራ መግባቢያ ቋንቋ) ሆኖ ማገልገል የጀመረው በ 19ኛውና በ20ኛው ክፍለ ዘመን ከተካሄደው የመንግሥት ማዕከላዊነት በፊት፣ በሺዎች በሚቆጠሩ ዓመታት በንግድ፣ በጋብቻ፣ በስደት እና በወታደራዊ ግንኙነቶች በተፈጥሮአዊ መንገድ እንደሆነ ይገልጻሉ።
2. ቋንቋውን ከብሔር ልዩ ጥቅም (Privilege) ጋር ማያያዝ
ይኸኛውን ትርክት ስንመለከት ደግሞ የፖለቲካ ንግግሮች እና ጽሑፎች በአብዛኛው ዐማራ እና ዐማርኛ ተናጋሪዎችን የሌሎች ብሔረሰቦችን መብት በመጋፋት ከመንግሥት ልዩ ጥቅም እንደሚያገኙ እንደ አንድ ወጥ ጨቋኝ መሳሪያ አድርገው ያቀርቧቸው ነበር።
ይሁንና ይህ ትርክት በአዲስ አበባና በቤተ መንግሥት የነበሩትን የፖለቲካ ባለሥልጣናት ከተራው የዐማራ ሕዝብ ጋር ያደባልቃል። በገጠር የሚኖሩ በሚሊዮን የሚቆጠሩ ዐማራ አርሶ አደሮች በንጉሠ ነገሥቱና በደርግ ሥርዓት ወቅት በከባድ ድህነት ውስጥ የኖሩ ሲሆን፣ ዐማርኛ የመንግሥት የሥራ ቋንቋ በመሆኑ ያገኙት ምንም ዓይነት ቁሳዊ ጥቅም አልነበረም።
3. ኢትዮጵያዊነትን እና ዐማርኛን ከትምክህተኝነት ጋር ማያያዝ
በዚህ ትርክት ደግሞ የብሔር ፌደራሊዝም አቀንቃኞች አንድ የጋራ የሥራ ቋንቋ እንዲኖር የመጠየቅ አስተሳሰብን የዐማራ ማራ ትምክህተኝነት ወይም የፊውዳሉን ዘመን የበላይነት ለመመለስ የሚደረግ ሙከራ አድርገው ይፈርጁት ነበር። ሰፊው የኢትዮጵያዊነት ብሔራዊ ማንነትም ዐማራዊ እሴቶችን የማስፋፋትና በመንግሥት ውስጥ የዐማራ የባህል የበላይነት መገለጫ ተደርጎ ይታይ ነበር።
ተቃራኒውን እይታ እና ሚዛናዊውን ታሪክ ስንመለከት ግን ተቺዎች እንደሚሉት፤ የጋራ የሥራ ቋንቋን እንደ ጨቋኝ አስተሳሰብ መቁጠር አስተዳደራዊ አንድነትን ከባህል መደምሰስ ጋር ማምታታት ነው። በርካታ ብሔረሰቦች ያሉባቸው አገራት የዜጎችን የአካባቢ ባህልና ማንነት ሳይነኩ፤ ለኢኮኖሚ ጥንካሬ፣ ለለውስጥ ግንኙነት እና ለፌደራል አስተዳደር የሚሆን የጋራ ብሔራዊ ቋንቋ ይጠቀማሉ።
ከ1983 ዓ.ም. በኋላ በቋንቋው ላይ የታየው የፖሊሲ ተፅዕኖ!
የ1987 ዓ.ም.ዐማራን የማዳከም የቃልኪዳን ሰነድ የሆነው ሕገ-መንግሥት መጽደቅንና የብሔር ፌደራሊዝም መመሥረትን ተከተሎ፣ እነዚህ ትርክቶች በትምህርትና በቋንቋ ፖሊሲዎች ላይ ቀጥተኛ ተፅዕኖ አሳድረዋል፦
ዐማርኛ የዐማራ ከተባለው ክልል ውጪ ከሆኑ የመጀመሪያ ደረጃ ትምህርት ቤቶች እንዲወጣ መደረጉ ህጻናት በአፍ መፍቻ ቋንቋ እንዲማሩ ለማድረግ ቢመስልም ዐማሮች በብዛት ባሉባቸው ክልሎች ዐማራ ህጻናት በአፍ መፍቻ ቋንቋቸው እንዳይማሩ ተደርጓል። ተቺዎች እንደሚሉት ይህ የተደረገው ከፔዳጎጂ (በትምህርት ሳይንስ) ፍላጎት ይልቅ በክልሎች መካከል ያለውን የቋንቋ ትስስር ለማላላት በተደረገ ጥረት ነው።
አገራዊ መግባባት መቀነስ፦በጊዜ ሂደት የታየው የትውልድ ሽግግር ልዩ ልዩ ክልሎች ያሉ ወጣቶች በጋራ ሀገራዊ ቋንቋ የመግባባት ክፍተት እንዲፈጠርባቸው አድርጓል፤ ይህም ለክልሎች የእርስ በእርስ ግንኙነት እንደ እንግሊዝኛ ባሉ የውጭ ቋንቋዎች ላይ ጥገኝነትን ጨምሯል።
በተለያዩ ክልሎች ዐማራና ዐማርኛ ተናጋሪዎች መገለላቸውና በብሔር በተከለሉ ክልሎች፣ በጥቂትነት የሚኖሩ ዐማራና ዐማርኛ ተናጋሪዎች ራሱ መንግስት ነኝ የሚለውን ዋና የስራ ቋንቋ ክልሎች ባለመቀበላቸው ምክንያት የመንግሥት ሥራ በማግኘትና በአካባቢ አስተዳደር ውስጥ ተሳትፎ በማድረግ ረገድ ተጽዕኖ ደርሶባቸዋል።
ማጠቃለያ ዐማርኛ የዚህ ዐማራን እያሳደደ ያለው ጸረ ዐማራ መንግስት ዋና የሥራ ቋንቋ ሆኖ በመቀጠሉ ምክንያት ሙሉ በሙሉ እየጠፋ ነው ማለት ባይቻልም፤ በህወሓት የርዕዮተ ዓለም የሐሰት ትርክቶች አማካኝነት ቋንቋው ከታሪካዊ የጋራ መግባቢያነት ወደ ታሪካዊ የጭቆና ምልክትነት እንዲቀየር ተደርጓል። ይህ አቀራረብ በኢትዮጵያ ፖለቲካ ውስጥ እስከዛሬ ድረስ የሚታየውን ከፍተኛ የፖለቲካ እና የባህል መከፋፈል እንዲፈጥር ምክንያት ሆኗል።ዐማራን የማዳከሙ ስልት በዋናነት ዐማራኛን በማጥፋት የተደገፈ በመሆኑ ስለ ዐማርኛ ቋንቋ መነጋገርም መጻፍም ስንጀምር ያለውንና የሚነሳውን አቧራ መመልከት ይቻላል። ሆኖም ዐማራ ህልውናውን ለማስከበር የሞት ሽረት ትግል እያደረገ ይገኛል። ቋንቋውንና የቀደመ እሴቱ በጥንቃቄ መጠበቅ ደግሞ የትግሉ ዋነኛ እምብርት ነው።ተወደደም ተጠላ በዐማራና በ ዐማርኛ ቋንቋ ላይ የተሰሩት የሐሰት ትርክቶች ሁሉ ይበጣጠሳሉ። አገር በቀል ቋንቋዎችን ከታሪካቸውና ከባህላቸው ጋር እንዲቀጥሉ ማድረግን ደግሞ ለዐማራ ለመንገር መሞከር ለቀባሪው ማርዳት ነው። ቋንቋን በሰው ሰራሽ መንገድ ለፖለቲካ ጥቅም ሲባል በሴራ ለመግደል መሞከር ምናልባትም ለዚያ ቋንቋ መደራጀትና መጠንከር አስተዋጾ ማድረግ ሊሆን ይችላል። ከመቶ ሚሊየን በላይ ህዝብ እየተናገረውና እየጻፈበት ያለን ዐማርኛን ማጥፋት ግን የህልም እንጀራ ነው። ሁሉም ነገር መጨረሻ አለው። የእሳት ትንታግ የሆነ ለማንነቱና ለክብሩ ለቋንቋውና ለባህሉ ቀናኢ የሆነ በተሰራበት የሃሰት ትርክት ከሚገመተውና ከሚታሰበው በላይ የተቆጣ ዐማራ በእሴቱ ውስጥ ማንነቱን ለማስከበር አውራ ጎዳናውን ይዞታል።
ድል ለዐማራ ህዝብ!
ድል ለኢትዮጵያ !
